Ev Hapsi Nedir? Şartları Nelerdir? Hangi Suçlara Verilir?

Ceza yargılamasında ev hapsi, kişinin belirlenen konuttan ayrılmasını yasaklayan bir adli kontrol tedbiridir. Tutuklamaya alternatif olarak uygulanabilen bu tedbirde hakim ya da mahkeme kişinin kaçma ihtimalini, delillere müdahale riskini ve dosyanın diğer koşullarını birlikte değerlendirir. Kararın kapsamı ve ne kadar süreceği ise Ceza Muhakemesi Kanunu’ndaki hükümlere göre belirlenir.

Ev Hapsi Nedir?

Hukuki karşılığı konutu terk etmeme olan ev hapsi, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 109/3-j maddesinde düzenlenen adli bir tedbirdir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK m. 109/3-j) dayanan müessese, şüpheli veya sanığın kişisel hürriyetini doğrudan kısıtlaması bakımından tutuklama tedbirinden sonraki en ağır koruma tedbiri olarak kabul edilir. Asıl amacı, hürriyeti bağlayıcı tutuklama kararına gerek görülmeyen veya kanunen tutuklama yasağı bulunan durumlarda kişinin yargı yetkisinden kaçmasını önlemek ve kamu düzenini sağlamaktır.

Hukuki niteliği itibarıyla bir ceza değil, geçici bir güvenlik ve denetim tedbiri olan ev hapsi soruşturma aşamasında Sulh Ceza Hakimliği, kovuşturma aşamasında ise davaya bakan görevli mahkeme tarafından kararlaştırılır. Kararın uygulanabilmesi için CMK m. 100 gereğince tutuklama sebeplerinin bulunması veya adli kontrolün orantılı bir araç olarak görülmesi gerekir. İlgili şahıs, hakim kararında belirtilen sınırlar dışına kesinlikle çıkamaz.

Adalet Bakanlığı’na bağlı Denetimli Serbestlik Müdürlükleri, tedbirin uygulanması ve takibinden sorumludur. Uygulamada çoğunlukla şüpheli veya sanığa elektronik kelepçe takılması suretiyle GPS ve radyo frekanslı izleme cihazları üzerinden 7/24 esasına göre denetim sağlanır. Hakim kararı olmaksızın konutun terk edilmesi veya denetim araçlarına müdahale edilmesi, tedbirin ihlali anlamına gelir ve ilgilinin derhal tutuklanmasına sebebiyet verebilir.

Kanunda Konutu Terk Etmeme (CMK m.109)

Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 109. maddesinde adli kontrol ve konutu terk etmeme tedbiri aşağıdaki gibi düzenlenmiştir:

Adli kontrol – Madde 109

(1) (Değişik: 2/7/2012-6352/98 md.) Bir suç sebebiyle yürütülen soruşturmada, 100 üncü maddede belirtilen tutuklama sebeplerinin varlığı halinde, şüphelinin tutuklanması yerine adlî kontrol altına alınmasına karar verilebilir.

(2) Kanunda tutuklama yasağı öngörülen hallerde de, adlî kontrole ilişkin hükümler uygulanabilir.

(3) Adlî kontrol, şüphelinin aşağıda gösterilen bir veya birden fazla yükümlülüğe tabi tutulmasını içerir:

a) Yurt dışına çıkamamak.

b) Hâkim tarafından belirlenen yerlere, belirtilen süreler içinde düzenli olarak başvurmak.

c) Hâkimin belirttiği merci veya kişilerin çağrılarına ve gerektiğinde meslekî uğraşlarına ilişkin veya eğitime devam konularındaki kontrol tedbirlerine uymak.

d) Her türlü taşıtları veya bunlardan bazılarını kullanamamak ve gerektiğinde kaleme, makbuz karşılığında sürücü belgesini teslim etmek.

e) Özellikle uyuşturucu, uyarıcı veya uçucu maddeler ile alkol bağımlılığından arınmak amacıyla, hastaneye yatmak dahil, tedavi veya muayene tedbirlerine tâbi olmak ve bunları kabul etmek.

f) Şüphelinin parasal durumu göz önünde bulundurularak, miktarı ve bir defada veya birden çok taksitlerle ödeme süreleri, Cumhuriyet savcısının isteği üzerine hâkimce belirlenecek bir güvence miktarını yatırmak.

g) Silâh bulunduramamak veya taşıyamamak, gerektiğinde sahip olunan silâhları makbuz karşılığında adlî emanete teslim etmek.

h) Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim tarafından miktarı ve ödeme süresi belirlenecek parayı suç mağdurunun haklarını güvence altına almak üzere aynî veya kişisel güvenceye bağlamak.

i) Aile yükümlülüklerini yerine getireceğine ve adlî kararlar gereğince ödemeye mahkûm edildiği nafakayı düzenli olarak ödeyeceğine dair güvence vermek.

j) (Ek: 2/7/2012-6352/98 md.) Konutunu terk etmemek.

k) (Ek: 2/7/2012-6352/98 md.) Belirli bir yerleşim bölgesini terk etmemek.

l) (Ek: 2/7/2012-6352/98 md.) Belirlenen yer veya bölgelere gitmemek.

(4) (Ek: 25/5/2005 – 5353/14 md.)  (Mülga: 2/7/2012-6352/98 md.) (Yeniden Düzenleme:14/4/2020-7242/15 md.) Maruz kaldığı ağır bir hastalık veya engellilik nedeniyle ceza infaz kurumu koşullarında hayatını yalnız idame ettiremediği 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun 16 ncı maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca tespit edilen şüpheli ile gebe olan veya doğurduğu tarihten itibaren altı ay geçmemiş bulunan kadın şüphelinin tutuklanması yerine adlî kontrol altına alınmasına karar verilebilir. Hakkında mahkûmiyet hükmü verilmiş ve bu hükümle ilgili olarak istinaf veya temyiz kanun yoluna başvurulmuş olması hâlinde, UYAP kayıtlarını incelemek suretiyle hükmü veren ilk derece mahkemesi de adlî kontrol kararı verebilir.

(5) Hâkim veya Cumhuriyet savcısı (d) bendinde belirtilen yükümlülüğün uygulamasında şüphelinin meslekî uğraşılarında araç kullanmasına sürekli veya geçici olarak izin verebilir.

(6) Adlî kontrol altında geçen süre, şahsî hürriyeti sınırlama sebebi sayılarak cezadan mahsup edilemez. Bu hüküm, maddenin üçüncü fıkrasının (e) ve (j) bentlerinde belirtilen hallerde uygulanmaz. (Ek cümle:8/7/2021-7331/15 md.) Ancak, (j) bendinde belirtilen konutunu terk etmemek yükümlülüğü altında geçen her iki gün, cezanın mahsubunda bir gün olarak dikkate alınır.

(7) (Ek: 6/12/2006 – 5560/19 md.) Kanunlarda öngörülen tutukluluk sürelerinin dolması nedeniyle salıverilenler hakkında adlî kontrole ilişkin hükümler uygulanabilir.

Maddenin j bendinde, ev hapsinin hukuki karşılığı olan konutu terk etmeme yükümlülüğü açıkça düzenlenir.

Ev Hapsi Şartları

Tedbirin uygulanmasında öncelikle CMK m.100’deki tutuklama koşulları değerlendirilir. Bu kapsamda kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delillerle bir tutuklama nedeninin bulunup bulunmadığı incelenir. Tutuklamanın kanunen mümkün olmadığı durumlarda da adli kontrol tedbirlerine başvurulması mümkündür. Ev hapsi şartları açısından tek bir unsurun varlığı otomatik olarak karar verilmesi için yeterli değildir. Değerlendirmede özellikle şu hususlar dikkate alınır:

• Dosyadaki somut delillerin kuvvetli suç şüphesini gösterip göstermediği incelenir.
• Şüpheli veya sanığın kaçtığı, saklandığı ya da kaçacağı yönünde somut olgular bulunup bulunmadığı değerlendirilir.
• Kişinin delilleri yok etme, gizleme ya da değiştirme ihtimalinin bulunup bulunmadığı araştırılır.
• Hakim veya mahkeme, tutuklamaya başvurmak yerine adli kontrolün yargılama bakımından yeterli olup olmadığını değerlendirir.

Yukarıdaki koşulların bulunması kişinin mutlaka tutuklanacağı anlamına gelmez. Hakim veya mahkeme, dosyanın niteliğine göre kişinin belirlenen konutta kalmasını yeterli görebilir. Sonuç olarak karar somut dosyanın koşulları dikkate alınarak verilir.

Ev Hapsi Hangi Suçlara Verilir?

Kanunda ev hapsi uygulanabilecek suçları tek tek sıralayan kapalı bir liste bulunmaz. Uygulama bakımından temel noktalar şöyledir:

• Herhangi bir suçta sadece suçun adına bakılarak ev hapsi uygulanıp uygulanmayacağına kesin olarak karar verilemez.
• Hakim veya mahkeme, adli kontrol şartlarının somut dosyada oluşup oluşmadığını değerlendirir.
• CMK m.109/2 uyarınca tutuklama yasağı bulunan durumlarda da adli kontrol uygulanabilir.

Dolayısıyla karar suç türünden çok dosyanın özellikleri ve kanundaki adli kontrol koşulları üzerinden değerlendirilir.

Ev Hapsi Neden Verilir?

Konutu terk etmeme tedbiri, tutuklamaya göre daha sınırlı bir özgürlük kısıtlamasıyla yargılama sürecini güvence altına almak amacıyla uygulanır. Hakim ya da mahkeme, dosyanın özelliklerine göre tutuklamanın gerekli olmadığı ancak adli kontrol uygulanması gerektiği sonucuna ulaşabilir. Kararın verilmesinde şu durumlar etkili olabilir:

• Kişinin kaçma veya saklanma riskinin bulunduğu değerlendirilir.
• Şüpheli ya da sanığın delillere müdahale etme ihtimali dikkate alınır.
• Tutuklama yerine kişinin belirlenen konutta kalmasının yeterli olacağı sonucuna varılır.

Tedbir, soruşturma ya da kovuşturma devam ederken uygulanır. Bu nedenle hakkında böyle bir karar verilmesi kişinin suçlu bulunduğu anlamına gelmez. Amaç, yargılamanın sağlıklı bir şekilde yürütülmesini güvence altına almaktır.

Evde İnfaz (Ev Hapsi) Başvurusu Nereye Yapılır?

Kesinleşmiş hapis cezasının konutta çektirilmesi talep ediliyorsa başvuru görevli infaz hakimliğine yapılır. Konutta infaz hakkında karar verme yetkisi infaz hakimine aittir. Başvurular yaş, ağır hastalık veya engellilik gibi konutta infaz talebine dayanak oluşturan şartlar kapsamında değerlendirilir.

Sağlık gerekçesine dayanan taleplerde hükümlünün beyanı yeterli olmaz. Kanun’da öngörülen resmi sağlık değerlendirme süreci uygulanır. İnfaz hakimi başvuruyu kabul ederse kararın uygulanmasını ve hükümlünün takibini denetimli serbestlik sistemi yürütür.

65 Yaş Üstü Mahkumlara Ev Hapsi

65 yaş üstü mahkumlara ev hapsi uygulaması, kesinleşmiş hapis cezasının konutta infazına ilişkindir. 5275 sayılı Kanun m.110/2 kapsamında yaşa göre uygulanabilecek toplam hapis cezası sınırları şöyledir:

• 65 yaşını bitirenler için 3 yıl veya daha az,
• 70 yaşını bitirenler için 4 yıl veya daha az,
• 75 yaşını bitirenler için 5 yıl veya daha az,
• 80 yaşını bitirenler için 6 yıl veya daha az hapis cezası esas alınır.

Konutta infaz kararı, infaz hakimi tarafından verilir. Yaş şartının karşılanmasının yanı sıra toplam ceza süresi ve kanunda yer alan istisnalar da birlikte değerlendirilir. Bu nedenle uygulama otomatik olarak devreye girmez.

Hasta Mahkumlara Ev Hapsi

Hasta mahkumlara ev hapsi düzenlemesi de kesinleşmiş cezanın konutta infazına ilişkindir. Ceza infaz kurumu koşullarında ağır hastalığı veya engelliliği sebebiyle yaşamını tek başına sürdüremediği resmi olarak belirlenen hükümlüler için cezanın konutta infazı gündeme gelebilir. Ayrıca hükümlünün toplum güvenliği yönünden somut bir risk oluşturup oluşturmadığı da dikkate alınır.

Sağlık durumunun resmi değerlendirme süreciyle tespit edilmesi şarttır. Karar verildikten sonra Cumhuriyet başsavcılığı kişinin sağlık durumunu birer yıllık dönemlerle yeniden incelettirir. Hükümlünün sağlık durumunun düzeldiğinin belirlenmesi durumunda, konutta infaz uygulaması infaz hakimi kararıyla sona erer. Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkum olanlar ise bu kapsamın dışında tutulur.

Konutu Terk Etmeme Tedbiri Nasıl Uygulanır?

Hakkında konutu terk etmeme kararı verilen kişi, kararda belirtilen konutu kendiliğinden terk edemez. Tedbirin uygulanmasını ve kişinin toplum içindeki takibini denetimli serbestlik görevlileri yürütür. Gerektiğinde kolluk birimleri de denetim sürecine katılabilir. Ev hapsi kuralları kapsamında bilinmesi gereken noktalar şunlardır:

• Kişi kural olarak kararda belirtilen konuttan ayrılamaz. Hastalık, kaza veya benzeri bir mazeret ortaya çıktığında ilgili denetimli serbestlik birimine bilgi verilmesi ve gerekli prosedürün uygulanması gerekir.
• Denetimli serbestlik görevlileri gerekli gördüklerinde gece ya da hafta sonu da kontrol gerçekleştirebilir.
• Hastalık, kaza ya da doğal afet gibi bir mazeret ortaya çıktığında kişi durumu derhal vaka sorumlusuna bildirmelidir.
• Tedbirin değiştirilmesine ya da uygulamaya ara verilmesine ilişkin talepler de ilgili vaka sorumlusuna iletilebilir.
• Adli kontrol kapsamında getirilen yükümlülüklere isteyerek uyulmaması halinde tutuklama kararı gündeme gelebilir.

Elektronik takip ise her dosyada zorunlu değildir. Halk arasında ev hapsi kelepçesi olarak bilinen elektronik izleme yöntemi, kararın niteliği ve yapılan değerlendirmeye göre uygulanabilir. Konuttan çıkılmamasının elektronik olarak takip edilmesine karar verilirse “Ev Ünitesi” adı verilen sistem kullanılır. Asıl yükümlülük, kişinin mahkeme kararında belirtilen konuttan izinsiz şekilde ayrılmamasıdır.

Ev Hapsi Ne Zaman Başlar?

Konutu terk etmeme kararı, kişiye bildirilmesi ve infaz işlemlerinin başlaması itibarıyla uygulanır. Şüpheli ya da sanık, kendisine tebliğ edilen yükümlülüklere bu aşamadan itibaren uymak zorundadır. Elektronik izleme uygulanacak olması, tedbirin cihaz takıldıktan sonra başlayacağı anlamına gelmez. Elektronik sistem, verilen adli kontrol kararının uygulanmasını takip etmek amacıyla kullanılır.

Ev Hapsi Ne Kadar Sürer?

Adli kontrolün azami süreleri CMK m.110/A’da düzenlenir ve dosyanın ağır ceza mahkemesinin görev alanına girip girmemesine göre değişir. Süre bakımından temel kurallar şu şekildedir:

• Ağır ceza mahkemesinin görev alanı dışında kalan dosyalarda adli kontrol süresi maksimum 2 yıl olabilir.
• Zorunlu hallerde gerekçe gösterilerek bu süre 1 yıl daha uzatılabilir ve toplam süre 3 yıla ulaşabilir.
• Ağır ceza mahkemesinin görev alanındaki dosyalarda adli kontrol için öngörülen temel azami süre 3 senedir.
• Kanunda belirtilen şartlar oluştuğunda ağır ceza mahkemesinin görev alanındaki dosyalarda uzatma yapılabilir.
• Bazı devlet güvenliği, anayasal düzene ilişkin ve terör suçlarında daha uzun özel uzatma süreleri uygulanabilir.
• Çocuklar bakımından adli kontrol için belirlenen süre sınırları ise yetişkinler için öngörülen sürelerin yarısı esas alınarak hesaplanır.

Adli kontrolün devamının gerekip gerekmediği en geç 4 aylık aralıklarla yeniden değerlendirilir.

Ev Hapsi Nasıl Kaldırılır?

Şüpheli ya da sanık, CMK m.111 kapsamında konutu terk etmeme kararının kaldırılmasını talep edebilir. Başvuru hakkında karar verilmeden önce Cumhuriyet savcısının görüşü alınır, ardından hakim veya mahkeme talebi değerlendirir. Adli kontrol hakkında verilen kararlara karşı kanunda öngörülen itiraz hakkı kullanılabilir. Kaldırma talebinde şu gerekçeler öne çıkar:

• Tedbiri gerekli kılan nedenlerin artık bulunmadığı ileri sürülebilir.
• Daha hafif bir adli kontrol yükümlülüğünün yeterli olacağı belirtilebilir.
• Mevcut tedbirin dosyanın geldiği aşamada artık gerekli olmadığı savunulabilir.

Nihai karar somut dosyanın koşullarına göre verilir. Kanun, kaldırma talebi hakkında 5 gün içinde karar verilmesini öngörür.

Sık Sorulan Sorular

Ev Hapsinde Misafir Gelebilir mi?

Konutu terk etmeme tedbiri, tek başına eve misafir gelmesini yasaklamaz. Ancak kişi hakkında belirli kişilerle görüşmeme ya da başka bir adli kontrol yükümlülüğü bulunuyorsa bu kurallara da uyulması gerekir. Mahkeme kararındaki özel sınırlamalar belirleyicidir.

Ev Hapsinde Dışarı Çıkılabilir mi?

Hayır, kural olarak kişi belirlenen konuttan çıkamaz. Hastalık, kaza veya benzeri zorunlu bir mazeret ortaya çıkarsa durumun derhal denetimli serbestlik vaka sorumlusuna bildirilmesi gerekir. İzinsiz çıkış adli kontrol yükümlülüğünün ihlali sayılabilir ve CMK m.112 kapsamında tutuklama kararı gündeme gelebilir.

Ev Hapsinde Telefon Serbest mi?

Konutu terk etmeme tedbiri, telefon kullanımını direkt olarak yasaklamaz. Ancak kişi hakkında iletişimi sınırlayan ayrı bir karar ya da başka bir adli kontrol yükümlülüğü varsa buna da uyulmalıdır.

Ev Hapsinde Markete Gidilir mi?

Hayır, normal koşullarda markete gitmek için konuttan çıkılamaz. İzinsiz şekilde markete gitmek konutu terk etmeme yükümlülüğünün ihlali anlamına gelir. Geçerli bir mazeret veya izin gerektiren durumlarda ilgili prosedürün uygulanması gerekir.

Ev Hapsi Kaç Yıla Kadar Verilir?

Adli kontrol süresi dosyanın niteliğine göre değişir. Ağır ceza mahkemesinin görev alanı dışında kalan dosyalarda adli kontrol için 2 yıllık üst sınır uygulanır. Zorunlu durumlarda gerekçe gösterilmesi koşuluyla bu süre 1 yıl daha artırılabilir. Ağır ceza mahkemesinin görev alanındaki dosyalarda adli kontrol için belirlenen temel üst sınır 3 yıldır.

Ev Hapsi Cezadan Düşer mi?

Evet ancak bire bir mahsup uygulanmaz. CMK m.109/6 kapsamında konutu terk etmeme tedbirinde geçen 2 günlük süre, ceza mahsubunda 1 güne karşılık gelir.

Konutu Terk Etmeme Altında Geçen Süre Cezadan Düşer mi?

Evet. Konutu terk etmeme altında geçirilen 2 gün, cezanın mahsubunda 1 gün sayılır. Dolayısıyla ev hapsi altında geçirilen süre cezadan bire bir yerine kanunda belirtilen bu oran üzerinden düşülür.