Haciz Ne Demek? Haciz İşlemi Nasıl Yapılır?

← Hukuk Sözlüğü

Haciz, borçlunun ödemediği bir borcun tahsilini sağlamak amacıyla, kanuni şartlar çerçevesinde mal, hak ve alacakları üzerine icra organları tarafından uygulanan hukuki işlemdir. Haciz yoluyla borçluya ait taşınır veya taşınmaz mallar, banka hesaplarındaki alacaklar ve kanunen haczedilmesine izin verilen diğer malvarlığı değerleri, alacağın tahsilini sağlamak üzere takip kapsamına alınabilir. Ancak borçlunun bütün malvarlığı değerlerinin sınırsız biçimde haczedilmesi mümkün değildir.

Haciz işlemleri, başta 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu olmak üzere ilgili mevzuat kapsamında yürütülür. Haciz, çoğunlukla icra takibinin kesinleşmesinden sonra gündeme gelir. Bununla birlikte ihtiyati haciz gibi özel hukuki koruma yollarında farklı şartlar uygulanır.

Kısaca: Haciz, borcun tahsili için borçlunun haczedilebilir mal ve haklarına hukuken el konulması veya bunlar üzerinde tasarrufun sınırlandırılmasıdır. Ancak haciz yapılması, borçlunun malının hemen satıldığı veya mülkiyetinin doğrudan alacaklıya geçtiği anlamına gelmez.

Haciz Ne Demek?

Haciz, alacaklının kanuni yollarla tahsil etmeye çalıştığı borç nedeniyle borçlunun hacze uygun malvarlığı değerlerinin icra takibi kapsamında belirlenmesi ve hukuki olarak muhafaza altına alınmasını sağlayan işlemdir.

Örneğin bir kişi, vadesi gelmiş para borcunu ödemezse alacaklı kanuni koşullarla icra takibi başlatabilir. Takibin haciz aşamasına gelmesi durumunda borçlunun banka hesabındaki haczedilebilir para, aracı veya taşınmazı hakkında haciz işlemi yapılması gündeme gelebilir.

Ancak her borç için doğrudan haciz uygulanamaz. Takibin türü, ödeme emrinin hukuki durumu, kanuni süreler ve özel istisnalar dikkate alınmalıdır.

Haciz İşlemi Nasıl Yapılır?

Haciz işleminin nasıl gerçekleştirileceği, icra takibinin türüne göre değişebilir. Genel haciz yoluyla ilamsız takipte süreç çoğunlukla ödeme emrinin borçluya tebliğiyle ilerler.

Genel olarak şu aşamalar gündeme gelebilir:

Alacaklının icra dairesine başvurarak icra takibi başlatması.
Ödeme emrinin borçluya usulüne uygun şekilde tebliğ edilmesi.
Kanuni ödeme ve itiraz sürelerinin değerlendirilmesi.
Takibin hacze elverişli aşamaya gelmesi.
Alacaklının haciz talebinde bulunması.
Borçlunun haczedilebilir mal, hak veya alacaklarının belirlenmesi.
Kanuni şartlar çerçevesinde haciz işleminin uygulanması.

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 78. maddesi, genel haciz yolunda haciz talebine ilişkin temel düzenlemelerden biridir.

Ancak ilamlı takip, rehnin paraya çevrilmesi veya diğer özel takip yollarında farklı kurallar uygulanabilir.

Haciz Ne Zaman Başlar?

Haciz aşamasına geçilebilmesi, yürütülen icra takibinin türüne ve hukuki durumuna bağlıdır.

Genel haciz yoluyla ilamsız takipte, ödeme emrindeki süre geçtikten ve borçlu itiraz etmişse itirazın ilgili hukuki yolla bertaraf edilmesinden sonra alacaklı haciz talebinde bulunabilir.

İcra ve İflas Kanunu’nun 78. maddesi bu konuda temel düzenlemeyi içerir.

Ödeme emrinin gönderilmiş olması, borçlunun mallarına aynı anda haciz uygulandığı anlamına gelmez.

Ancak ihtiyati haciz gibi özel koruma tedbirlerinde, genel takip sürecinden farklı bir hukuki yol izlenebilir.

Ödeme Emri Geldikten Sonra Haciz Yapılır mı?

Ödeme emrinin tebliği, icra takibinin önemli aşamalarından biridir. Ancak ödeme emrinin gelmesi, haczin otomatik olarak uygulanacağı anlamına gelmez.

Genel haciz yoluyla ilamsız takipte borçlu, İcra ve İflas Kanunu’nun 62. maddesi kapsamında kural olarak ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz edebilir.

Süresinde yapılan geçerli itiraz, ilgili takip bakımından takibi durdurur. Alacaklı, takibin devamı için kanunda öngörülen yollara başvurabilir.

Buna karşılık süresinde itiraz edilmemesi veya itirazın kanuni yollarla ortadan kaldırılması durumunda haciz aşamasına geçilmesi mümkün olabilir.

Bu açıklamalar genel haciz yoluyla ilamsız takip içindir. Diğer takip türlerinde farklı süre ve usuller bulunabilir.

Eve Haciz Gelir mi?

Evet. Kanuni şartların bulunması hâlinde konutlarda haciz işlemi yapılabilir. Ancak konutta haciz, özel usuli güvencelere tabidir.

7445 sayılı Kanun’la İcra ve İflas Kanunu’na eklenen 79/a maddesi, konutta haciz işlemlerine ilişkin özel düzenleme getirmiştir.

Bu düzenlemeye göre icra müdürü, haciz yapılması talep edilen yerin konut olduğunu tespit ederse konutta haciz yapılmasına karar verir ve kararını icra mahkemesinin onayına sunar.

Mahkeme, kanunda belirtilen usule göre kararın onaylanıp onaylanmayacağını değerlendirir.

Ancak bu düzenlemede ihtiyati haciz bakımından özel istisna ve haciz işlemi sırasında yerin konut olduğunun anlaşılması gibi durumlara ilişkin hükümler de bulunmaktadır.

Dolayısıyla “artık evlere haciz gelmiyor” şeklindeki genel ifade hukuken doğru değildir.

Evdeki Eşyalar Haczedilebilir mi?

Ev eşyalarının haczedilmesi bakımından 2023 yılında önemli kanuni değişiklikler yapılmıştır.

İcra ve İflas Kanunu’nun 82. maddesinde, para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika veya süs eşyası gibi kıymetli şeyler hariç olmak üzere borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireylerine ait kişisel eşya ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyasının haczedilemeyeceği düzenlenmiştir.

Örneğin ailenin ortak kullanımına hizmet eden sıradan ev eşyaları, kanuni korumanın kapsamına girebilir.

Ancak evde bulunan altın, değerli taş veya diğer kıymetli eşyalar bakımından aynı korumanın bulunduğu söylenemez.

Bu nedenle bir eşyanın haczedilip haczedilemeyeceği, niteliği ve ilgili kanuni düzenlemeler birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Haczedilemeyen Mallar Nelerdir?

Türk hukukunda borçlunun bazı mal ve hakları, kanuni düzenlemeler gereği hacizden korunmaktadır.

İcra ve İflas Kanunu’nun 82. maddesinde haczi caiz olmayan mal ve haklar düzenlenmiştir.

Kanunda belirtilen şartlarla korunabilen malvarlığı değerlerinden bazıları şunlardır:

Özel kanunlarda haczedilemeyeceği belirtilen mal ve haklar,
Borçlunun bedensel çalışmasına dayalı mesleğini sürdürebilmesi için gerekli eşyalar,
Kanunda belirtilen kapsamda kişisel eşyalar ve ailenin ortak kullanımına hizmet eden ev eşyaları,
Çiftçi borçlunun ve ailesinin geçimi için gerekli belirli tarımsal araç ve malvarlığı değerleri,
Kanuni şartlarla borçlunun hâline münasip evi,
Özel düzenlemelerle haczi yasaklanmış bazı alacak ve ödemeler.

Ancak haczedilemezlik korumasının kapsamı ve istisnaları her mal bakımından aynı değildir.

Özellikle borçlunun hâline münasip evi ve mesleki eşyaları bakımından kanuni şartların ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Maaşa Haciz Konulabilir mi?

Evet. Kanuni koşulların bulunması hâlinde borçlunun maaşı veya ücreti üzerine haciz uygulanabilir.

İcra ve İflas Kanunu’nun 83. maddesi, kısmen haczi mümkün olan gelirleri düzenlemektedir.

Bu maddeye göre borçlunun ve ailesinin geçimi için gerekli görülen miktar dikkate alınarak haciz uygulanır. Kanunda haczedilecek miktarın ilgili gelirlerin dörtte birinden az olamayacağına ilişkin düzenleme bulunmaktadır.

Ancak işçi ücretleri bakımından 4857 sayılı İş Kanunu’nun 35. maddesi ve özel hükümler de dikkate alınmalıdır.

Bu nedenle maaş haczinin her durumda aynı oranda yapılacağı söylenemez. Alacağın niteliği, nafaka gibi özel durumlar ve ilgili kanuni düzenlemeler önem taşır.

Maaş Haczi Ne Kadar Kesilir?

Maaş haczinde kesinti oranı, borçlunun gelirinin niteliğine ve uygulanacak mevzuata göre belirlenir.

İş Kanunu’nun 35. maddesine göre işçilerin aylık ücretlerinin dörtte birinden fazlası haczedilemez veya başkasına devir ve temlik olunamaz. Ancak işçinin bakmak zorunda olduğu aile üyeleri için hâkim tarafından takdir edilecek miktar ile nafaka borcu alacaklılarının hakları saklıdır.

İcra ve İflas Kanunu’nun 83. maddesi ise diğer kısmen haczedilebilir gelirler bakımından ayrı düzenlemeler içerir.

Bu nedenle bütün maaşlar için hiçbir istisnası bulunmayan tek bir haciz oranından söz etmek doğru değildir.

Emekli Maaşına Haciz Konulabilir mi?

Emekli aylıklarının haczi bakımından özel kanuni düzenlemeler bulunmaktadır.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 93. maddesi, ilgili gelir, aylık ve ödeneklerin haczedilmesine ilişkin sınırlamalar içermektedir.

Bu düzenleme kapsamında, kanunda belirtilen istisnalar ve borçlunun muvafakatiyle ilgili hükümler dikkate alınmalıdır.

Bu nedenle emekli maaşlarının bütün borçlar için sınırsız biçimde haczedilebileceği veya hiçbir koşulda haczedilemeyeceği yönündeki ifadeler doğru değildir.

Emekli aylığına konulan haczin hukuka uygunluğu, borcun niteliği ve ilgili yasal şartlar çerçevesinde değerlendirilmelidir.

Banka Hesabına Haciz Konulabilir mi?

Evet. Borçlunun banka hesaplarındaki haczedilebilir alacakları üzerine, kanuni şartların bulunması hâlinde haciz uygulanabilir.

İcra ve İflas Kanunu’nun 89. maddesi, üçüncü kişilerde bulunan mal ve alacakların hacziyle ilgili önemli hükümler içerir.

Banka hesabına haciz uygulandığında ilgili tutarın kullanımının sınırlandırılması ve icra dosyası kapsamında işlem yapılması gündeme gelebilir.

Ancak banka hesabında bulunan her para aynı hukuki nitelikte değildir.

Örneğin kanunen haczedilemeyen bir gelir veya özel korumaya tabi bir ödeme söz konusuysa hesabın niteliği ve paranın kaynağı önem taşıyabilir.

Banka Hesabındaki Bloke ile Haciz Aynı Şey mi?

Banka hesabına uygulanan bloke ve haciz, günlük dilde birbirinin yerine kullanılsa da her zaman aynı hukuki nedene dayanmaz.

Haciz, icra takibi veya ilgili kamu alacağının tahsil süreci kapsamında hukuki dayanağa bağlı olarak uygulanabilir.

Bloke ise hesabın kullanımına getirilen kısıtlamayı ifade eder ve farklı hukuki nedenlerden kaynaklanabilir.

Örneğin bir banka hesabında icra haczinden kaynaklanan bloke bulunabileceği gibi başka hukuki veya sözleşmesel nedenlerle de işlem kısıtlaması olabilir.

Bu nedenle hesabın kullanılamaması durumunda işlemin hangi kuruma ve hangi hukuki nedene dayandığının belirlenmesi gerekir.

Araca Haciz Konulursa Ne Olur?

Borçluya ait araç üzerine haciz uygulanması hâlinde, araç hakkında icra dosyası kapsamında hukuki kısıtlamalar gündeme gelebilir.

Haciz işlemi, aracın trafik siciline işlenebilir. Aracın haczedilmesi, her durumda aracın hemen fiilen alınacağı veya satışının derhâl yapılacağı anlamına gelmez.

Aracın muhafaza altına alınması ve satış işlemleri, ilgili kanuni şartlara tabidir.

Bu nedenle araç üzerinde haciz kaydı bulunması, muhafaza işlemi ve icra yoluyla satış birbirinden farklı aşamalardır.

Tapuya Haciz Konulması Ne Demek?

Tapuya haciz konulması, borçluya ait taşınmaz üzerinde alacağın tahsilini sağlamak amacıyla icra hukuku kapsamında haciz işlemi uygulanmasıdır.

Haciz kaydı, ilgili taşınmazın tapu sicilinde görülebilir.

Ancak taşınmaza haciz konulması, mülkiyet hakkının doğrudan alacaklıya geçtiği anlamına gelmez.

Taşınmazın satışa çıkarılması ve satış bedelinden alacağın karşılanması, kanunda öngörülen ayrı işlemlere bağlıdır.

Ayrıca taşınmazın borçlunun hâline münasip evi olup olmadığı gibi durumlar, haczedilemezlik iddiaları bakımından önem taşıyabilir.

Tek Eve Haciz Konulabilir mi?

Borçlunun yalnızca bir evinin bulunması, bu taşınmazın her durumda haczedilemeyeceği anlamına gelmez.

İcra ve İflas Kanunu’nun 82. maddesinde borçlunun hâline münasip evine ilişkin haczedilemezlik koruması bulunmaktadır.

Ancak bu korumanın uygulanmasında taşınmazın niteliği, borçlunun ve ailesinin ihtiyaçları ile kanunda öngörülen istisnalar değerlendirilir.

Örneğin taşınmazın borcun teminatı olarak rehnedilmiş olması veya özel kanuni düzenlemelerin bulunması farklı sonuçlar doğurabilir.

Dolayısıyla borçlunun tek konutuna haciz konulmasının hukuka uygunluğu somut olay üzerinden incelenmelidir.

Hacze İtiraz Edilebilir mi?

Haciz işleminin hukuka aykırı olduğu düşünülüyorsa ilgili kanuni koşullar çerçevesinde başvuru yapılabilir.

Ancak uygulamada “hacze itiraz” olarak adlandırılan bütün başvurular aynı hukuki nitelikte değildir.

Örneğin icra dairesinin haciz işlemine ilişkin hukuka aykırılık iddiası, İcra ve İflas Kanunu’nun 16. maddesi kapsamında şikâyete konu olabilir.

Ödeme emrine itiraz ise farklı bir işlemdir ve genel haciz yoluyla ilamsız takipte İcra ve İflas Kanunu’nun 62. maddesinde düzenlenmiştir.

Bu nedenle başvurulacak yolun doğru belirlenmesi için itiraz edilmek istenen işlemin niteliği ve ilgili süreler değerlendirilmelidir.

Haciz Şikâyeti Kaç Gün İçinde Yapılır?

İcra ve İflas Kanunu’nun 16. maddesine göre icra ve iflas dairelerinin kanuna aykırı veya olaya uygun bulunmayan işlemlerine karşı şikâyet süresi, kural olarak işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gündür.

Ancak bir hakkın yerine getirilmemesi veya sebepsiz sürüncemede bırakılması gibi hâllerde özel düzenlemeler bulunmaktadır.

Ayrıca haczedilemezlik iddiaları ve diğer özel uyuşmazlıklarda uygulanacak süreler, ilgili kanuni hükümlere ve işlemin niteliğine göre belirlenmelidir.

Bu nedenle her haciz şikâyetinin istisnasız aynı süreye tabi olduğu varsayılmamalıdır.

Haciz ile İhtiyati Haciz Arasındaki Fark Nedir?

Haciz ve ihtiyati haciz, amaçları bakımından ilişkili ancak farklı hukuki şartlara tabi işlemlerdir.

Haciz, icra takibi kapsamında alacağın tahsilini sağlamak amacıyla borçlunun haczedilebilir mal ve hakları üzerine uygulanan işlemdir.

İhtiyati haciz ise para alacağını güvence altına almak amacıyla, kanunda öngörülen koşullarda başvurulabilen geçici hukuki korumadır.

İcra ve İflas Kanunu’nun 257 ve devamı maddelerinde ihtiyati haciz düzenlenmiştir.

Örneğin alacaklı, ilgili kanuni şartları sağlıyorsa alacağının ileride tahsilini güvence altına almak için ihtiyati haciz talep edebilir.

Ancak ihtiyati haciz kararı verilmesi, borcun esasına ilişkin uyuşmazlığın kesin olarak çözüldüğü anlamına gelmez.

Haciz ile Muhafaza Altına Alma Aynı Şey mi?

Hayır. Haciz ve muhafaza altına alma, icra hukukunda birbirinden ayrılması gereken işlemlerdir.

Haciz, borçlunun mal veya hakkının icra takibi kapsamında hukuken takip konusu hâline getirilmesidir.

Muhafaza altına alma ise haczedilen taşınır malın ilgili kanuni şartlar altında fiilen koruma altına alınmasıyla ilgilidir.

Örneğin bir araç üzerine haciz kaydı konulması ile aracın bulunduğu yerden alınarak yediemine teslim edilmesi aynı işlem değildir.

Bu nedenle haciz işlemi yapılmış olması, her durumda malın borçlunun elinden fiilen alınmasını gerektirmez.

Hacizden Sonra Mallar Hemen Satılır mı?

Hayır. Haciz işlemi ile haczedilen malın satılması birbirinden farklı aşamalardır.

Hacizden sonra satış talebi, kıymet takdiri ve diğer usuli işlemler gündeme gelebilir.

İcra ve İflas Kanunu’nun 106 ve devamı maddelerinde haczedilen malların satışına ilişkin hükümler yer almaktadır.

Özellikle satış isteme süreleri ve satış işlemlerine ilişkin diğer yükümlülükler bakımından güncel mevzuat dikkate alınmalıdır.

Dolayısıyla haczedilen bir malın aynı gün veya belirli kısa süre içerisinde mutlaka satılacağı söylenemez.

Haciz İşlemi Borç Ödenince Kalkar mı?

İcra dosyasına konu borcun, gerekli faiz, harç ve giderler dâhil olmak üzere hukuken ödenmesi gereken tutarlarla birlikte tamamen karşılanması durumunda haczin kaldırılması gündeme gelebilir.

Ancak borcun ödenmesi ile haciz kaydının ilgili sicilden veya sistemden fiilen kaldırılması ayrı işlemler olabilir.

Örneğin araç üzerindeki haciz kaydının kaldırılması için ilgili icra dosyasında gerekli işlemlerin gerçekleştirilmesi gerekebilir.

Bu nedenle ödeme yapıldıktan sonra dosyanın güncel durumu ve haciz kayıtlarının kaldırılıp kaldırılmadığı kontrol edilmelidir.

Haciz Sorgulaması Nasıl Yapılır?

İcra takibi ve haciz işlemlerine ilişkin bilgiler, ilgili dosyanın niteliğine ve erişim yetkilerine göre farklı sistemler üzerinden görüntülenebilir.

Örneğin tarafı olunan icra dosyalarına ilişkin bilgiler, UYAP Vatandaş Portal üzerinden sorgulanabilir.

Araç veya taşınmaz üzerindeki haciz kayıtlarının incelenmesi ise ilgili sicil ve kurumların sunduğu hizmetlere bağlıdır.

Ancak UYAP’ta icra dosyasının görünmesi, mutlaka malvarlığına haciz uygulandığı anlamına gelmez.

Dosyanın takip aşaması ve mevcut haciz işlemleri ayrıca incelenmelidir.

Haciz Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Haciz, borcun tahsilini sağlamak için borçlunun haczedilebilir mal ve hakları üzerine uygulanan hukuki işlemdir.
Haciz işlemi, her durumda icra takibinin başlamasıyla aynı anda gerçekleşmez.
Ödeme emrine itiraz ile haciz işlemine karşı şikâyet farklı hukuki başvuru yollarıdır.
Kanunda belirtilen şartlarla konutta haciz yapılması mümkündür.
Konutta haciz bakımından İcra ve İflas Kanunu’nun 79/a maddesinde özel usul bulunmaktadır.
Ailenin ortak kullanımına hizmet eden ev eşyaları, kanunda belirtilen korumadan yararlanabilir.
Altın, değerli taş ve diğer belirli kıymetli eşyalar bakımından farklı hükümler uygulanır.
Maaş ve ücret haczinde kanuni sınırlamalar bulunmaktadır.
Emekli maaşlarının haczi özel hükümlere tabidir.
Banka hesabı, araç ve taşınmazlar üzerine kanuni şartlarla haciz uygulanabilir.
Borçlunun hâline münasip evine ilişkin haczedilemezlik koruması bulunmaktadır.
Haciz ile ihtiyati haciz aynı hukuki işlem değildir.
Haciz işlemi, malın hemen satıldığı veya mülkiyetinin alacaklıya geçtiği anlamına gelmez.
Haciz işlemlerinin hukuka uygunluğu, ilgili kanuni koşullara göre denetlenebilir.

Haciz ile İlgili Hukuki Dayanaklar

Haciz işlemleri ve haczedilemezlik kuralları, başta İcra ve İflas Kanunu olmak üzere farklı mevzuat hükümlerinde düzenlenmektedir.

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK) m. 16: İcra ve iflas dairesi işlemlerine karşı şikâyet.
İİK m. 62: Genel haciz yoluyla ilamsız takipte ödeme emrine itiraz.
İİK m. 78: Haciz isteme hakkı ve haciz talebi.
İİK m. 79: Haczin yapılmasına ilişkin usul.
İİK m. 79/a: Konutta haciz yapılmasına ilişkin özel hükümler.
İİK m. 82: Haczedilemeyen mal ve haklar.
İİK m. 83: Kısmen haczi mümkün olan gelir ve haklar.
İİK m. 85: Haczin kapsamı ve uygulanması.
İİK m. 89: Üçüncü kişilerdeki mal ve alacakların haczi.
İİK m. 106 ve devamı: Haczedilen malların satışına ilişkin hükümler.
İİK m. 257 ve devamı: İhtiyati haciz.
4857 sayılı İş Kanunu (İK) m. 35: İşçi ücretlerinin haczedilmesine ilişkin sınırlamalar.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (SSGSSK) m. 93: Kanun kapsamındaki gelir, aylık ve ödeneklerin haczine ilişkin hükümler.
7445 sayılı İcra ve İflas Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun: Konutta haciz ve ev eşyalarının haczedilemezliğine ilişkin değişiklikler.

Resmî kaynaklar:

Haczin hukuki sonuçları; icra takibinin türüne, borcun niteliğine, haczedilen mal veya hakkın özelliklerine ve uygulanacak özel kanun hükümlerine göre değişebilir. Özellikle konutta haciz, haczedilemezlik, maaş kesintileri ve banka hesabı haczi bakımından somut olayın özelliklerinin ve güncel mevzuatın birlikte değerlendirilmesi gerekir.