Müşteki

Müşteki, bir suç nedeniyle ilgili makamlara şikâyette bulunan kişi için kullanılan hukuki bir terimdir.
Ceza soruşturması ve kovuşturması sırasında şikâyette bulunan kişi, uygulamada müşteki veya şikâyetçi olarak ifade edilir.
Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü de müştekiyi şikâyette bulunan kişi olarak tanımlamaktadır.

Müşteki Ne Demek?

Müşteki, bir suçun işlendiğini ileri sürerek bu olay hakkında yetkili makamlara şikâyette bulunan kişidir. Şikâyet, Cumhuriyet Başsavcılığına veya kolluk makamlarına
(polis ya da jandarma) yapılabilir. Şikâyet yazılı olarak yapılabileceği gibi, tutanağa geçirilmek şartıyla sözlü olarak da yapılabilir.

Şikâyet üzerine Cumhuriyet savcılığı, olayın suç oluşturup oluşturmadığını ve kamu davası açılması için yeterli şüphe bulunup bulunmadığını araştırır. Soruşturma
aşamasında müştekinin sunduğu bilgi, belge, tanık ve diğer deliller soruşturmanın kapsamının belirlenmesi bakımından önem taşıyabilir.

Müşteki ile Mağdur Arasındaki Fark Nedir?

Mağdur, işlenen suç nedeniyle doğrudan zarar gören kişidir.
Müşteki ise suç hakkında şikâyette bulunan kişiyi ifade eder.
Bu iki sıfat aynı kişide bulunabilir. Örneğin, kendisine karşı hakaret suçu işlendiğini ileri sürerek şikâyette bulunan kişi hem suçun mağduru hem de müşteki olabilir.

Bu nedenle ceza yargılamasında kullanılan sıfatların birbirinden ayrılması önemlidir.
Mağdurun veya suçtan zarar gören kişinin davaya katılması halinde ise kişi katılan sıfatını kazanabilir.

Müşteki Nasıl Olunur?

Bir suç nedeniyle şikâyette bulunmak isteyen kişi, Cumhuriyet Başsavcılığına veya polis ya da jandarma gibi kolluk makamlarına başvurabilir. Şikâyet dilekçeyle yapılabileceği gibi sözlü olarak da yapılabilir. Sözlü başvurunun tutanağa geçirilmesi gerekir.

Şikâyet sırasında olayın ne zaman ve nerede gerçekleştiği, şüpheli biliniyorsa kim olduğu, olayın nasıl meydana geldiği ve mevcut deliller mümkün olduğunca açık şekilde belirtilmelidir. Tanıklar, kamera kayıtları, mesajlaşmalar, belgeler ve diğer deliller de soruşturma makamına bildirilebilir.

Müştekinin Hakları Nelerdir?

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 234. maddesi, mağdur ve şikâyetçinin soruşturma ve kovuşturma aşamalarındaki çeşitli haklarını düzenlemektedir.

• Soruşturma kapsamında delillerin toplanmasını istemek,
• Soruşturmanın gizliliğine ve amacına aykırı olmamak şartıyla belirli belgelerin örneklerini istemek,
• Vekili aracılığıyla kanunun izin verdiği ölçüde soruşturma belgelerini inceletmek,
• Cumhuriyet savcısının kovuşturmaya yer olmadığına ilişkin kararına kanunda öngörülen usule göre itiraz etmek,
• Kovuşturma aşamasında duruşmadan haberdar edilmek,
• Kamu davasına katılmak,
• Tutanak ve belgelerden örnek istemek,
• Tanıkların davet edilmesini istemek,
• Kanunda belirtilen şartların gerçekleşmesi halinde baro tarafından avukat görevlendirilmesini istemek.

Müştekinin sahip olduğu hakların kapsamı, olayın niteliğine ve kişinin ceza muhakemesindeki sıfatına göre değişebilir. Özellikle davaya katılma ve kanun yollarına başvurma bakımından usul kurallarının ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Müşteki Davaya Katılabilir mi?

Evet. Mağdur, suçtan zarar gören gerçek veya tüzel kişiler ile kanunda belirtilen diğer kişiler, ilk derece mahkemesindeki kovuşturma evresinde hüküm verilinceye
kadar kamu davasına katılabilir.

Katılma, kamu davası açıldıktan sonra mahkemeye dilekçe verilmesi veya katılma talebinin duruşma tutanağına geçirilmesi yoluyla gerçekleşir. Mahkeme, katılma
talebini değerlendirerek bu konuda karar verir.

Bu nedenle müşteki olmak ile katılan olmak aynı hukuki sıfat değildir.
Şikâyette bulunan kişinin davaya katılma talebinde bulunması ve katılma şartlarının oluşması halinde katılan sıfatı gündeme gelir.

Müşteki Karara İtiraz Edebilir mi?

Müştekinin ceza yargılamasındaki kararlara karşı kanun yoluna başvurma hakkı, kişinin davaya katılıp katılmadığı ve somut olayda kanunun öngördüğü şartların gerçekleşip gerçekleşmediğine göre değerlendirilir.

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 234. maddesinde, davaya katılmış olma koşuluyla davayı sonuçlandıran kararlara karşı kanun yollarına başvurma hakkı düzenlenmiştir. Bu nedenle yalnızca müşteki sıfatının bulunması ile her durumda istinaf veya temyiz hakkının doğduğu kabul edilmemelidir.

Müşteki Şikâyetinden Vazgeçebilir mi?

Şikâyetten vazgeçmenin sonucu, suçun soruşturulmasının ve kovuşturulmasının şikâyete bağlı olup olmadığına göre değişir.

Şikâyete bağlı suçlarda, suçtan zarar gören kişinin kanunda öngörülen şartlar dahilinde şikâyetinden vazgeçmesi soruşturma veya kovuşturmanın sonucunu etkileyebilir. Buna karşılık kamu adına resen takip edilen suçlarda şikâyetten vazgeçilmesi, kural olarak ceza soruşturmasının veya açılmış kamu davasının kendiliğinden sona ermesi sonucunu doğurmaz.

Müşteki Şikâyetini Ne Kadar Sürede Yapmalıdır?

Şikâyet süresi bütün suçlar bakımından aynı değildir. Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlarda Türk Ceza Kanunu’nun 73. maddesi uyarınca,
kural olarak fiili ve faili öğrenmeden itibaren altı ay içinde şikâyette bulunulması gerekir.

Ancak şikâyete tabi olmayan suçlar bakımından bu altı aylık süre uygulanmaz. Bu nedenle bir olayda şikâyet süresinin geçip geçmediği değerlendirilirken
öncelikle isnat edilen suçun şikâyete tabi olup olmadığı ve özel bir süre düzenlemesinin bulunup bulunmadığı belirlenmelidir.

Müşteki Sanık Ne Demektir?

Müşteki sanık, aynı ceza yargılamasında hem kendisine karşı işlenen bir suç nedeniyle şikâyetçi olan hem de başka bir eylem nedeniyle sanık sıfatıyla yargılanan kişiyi ifade eder.

Örneğin karşılıklı olarak birbirlerinden şikâyetçi olan iki kişinin aynı dosya kapsamında hem şikâyetçi hem de sanık sıfatlarını taşıması mümkündür. Bu durumda kişinin her bir isnat bakımından sahip olduğu usuli sıfat ayrıca değerlendirilir.

Müşteki Hakkında Bilinmesi Gerekenler

• Müşteki, suç hakkında şikâyette bulunan kişidir.
• Müşteki ile mağdur aynı kişi olabilir; ancak bu iki kavram aynı anlama gelmez.
• Müştekinin kamu davasına katılması halinde katılan sıfatı gündeme gelebilir.
• Şikâyet Cumhuriyet Başsavcılığına veya kolluk makamlarına yapılabilir.
• Şikâyet yazılı olarak veya tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapılabilir.
• Şikâyete tabi suçlarda altı aylık şikâyet süresi önem taşır.
• Müştekinin kanun yollarına başvurma hakkı, somut olayda davaya katılma ve diğer kanuni şartlara göre değerlendirilir.

Müştekinin hakları ve ceza soruşturmasındaki konumu, suçun niteliğine, soruşturma veya kovuşturma aşamasına ve dosyanın özelliklerine göre farklılık gösterebilir. Bu nedenle somut bir dosyada şikâyet, davaya katılma veya kanun yolu başvurusu bakımından süre ve usul şartlarının ayrıca değerlendirilmesi gerekir.